سیاهک آشکار Ustilaga tritici

باران و شبنم سنگین باعث می شود که توده اسپورها به صورت قالب سیاه و سخت تبدیل گردد و در مراحل آخر تشکیل، شدیدا خشک می شوند. زمان به سنبله رفتن گندمهای آلوده، سنبله های تغییر شکل می دهند و به جای دانه، توده ای سیاهرنگ و پودری که حاوی اسپورهای قارچ است بوجود می آید. بعد از خوشه دهی، رشد گیاهان آلوده متوقف می شود. به طور معمول میانگره های پایین طولانی تر و میانگره های بالایی کوتاهتر از گیاهان سالم هستند، اما پایه خوشه ای که در آن اسپورزایی انجام می شود خیلی کوتاهتر است. غلاف برگ بعضی از ارقام آلوده خاکستری متمایل به ارغوانی هستند، اندازه برگ ها بویژه برگ پرچم کوچکتر است. این برگ ها اغلب زود زرد و پیر می شوند.

تأثیر محیط:
شرایط محیطی، رشد و توسعه سیاهک آشکار را بعد از آلودگی در داخل جنین و همچنین رشد گیاه آلوده در سال بعد را تحت تأثیر قرار می دهد.
چون برای نفوذ پاتوژن به دیواره تخمدان چندین روز وقت لازم است، روزهای اولیه بعد از تلقیح مهم هستند. رطوبت نسبی 95 درصد و دمای 20 تا 25 درجه سانتی گراد شرایط مطلوب برای جوانه زنی تلیوسپورها و رشد آن است. هوای خشک و دمای زیاد جوانه زنی را کاهش می دهد و نفوذ به تخمدان را به تأخیر می اندازد و از رسیدن قارچ به نقطه رویشی جلوگیری می کند.
شدت حمله پاتوژن به حساسیت گندم، پتانسیل اینوکولوم و شرایط جوی بستگی دارد. رطوبت بالا و طولانی و دمای حدود 20 درجه سانتی گراد در مرحله گلدهی از شرایط اپتیمم برای آلودگی محسوب می شود.
شرایط محیطی ممکی است زمان بازماندن گل ها را کوتاه کند و باعث کاسته شدن ورود اسپورها به تخمدان شود. سیاهک آشکار روی ارقامی که در آب و هوای گرم و خشک هستند نسبت به آنهایی که در آب و هوایی خنک و مرطوب قرار دارند کمتر دیده شده است. به احتمال زیاد، خشک شدن سریع جنین از آلودگی جوانه پلومولار جلوگیری می کند. گیاهچه های حاصل از دانه های آلوده اغلب ضعیف اند و در اثر شرایط محیطی نامطلوب مثل پایین بودن دمای خاک، خشکی، سنگینی بافت  خاک، کشت عمیق و آب گرفتگی به زودی از پا در می آیند. سرمادهی در شرایط طبیعی میزان آلودگی در سال آینده را تحت تأثیر قرار نمی دهد. اما گیاهچه های آلوده به سرمازدگی شدید خیلی حساس هستند و این اثر باعث می شود که گندم زمستانه در مناطقی که سرمای زمستان عامل محدودکننده ای است، بیمار نشود.
درصد آلودگی در بذرهای سبکتر نسبت به دانه های درشت تر و سنگین تر بیشتر است. علت آلودگی بیشتر در بذرهای کوچکتر تولید می کند و گل هایشان مدت زمان بیشتری باز می مانند و اجازه می دهند اسپورهای بیشتری وارد شوند و جنین را آلوده کنند.
شرایط محیطی نامطلوب برای رشد گندم درصد آلودگی به سیاهک آشکار را در مزرعه کاهش می دهد زیرا گیاهچه های آلوده معدودی زنده می مانند. آنهایی که زنده می مانند ممکن است رشد کنند و بالغ شوند اما شرایط محیطی در مراحل بعدی رشد گندم نیز می تواند آلودگی را تحت تأثیر قرار دهد.
در یک بررسی، اسپورزایی در دمای ممتد 23 درجه سانتی گراد و ماکزیمم و در دمای ممتد 20 درجه سانتی گراد از آن کمتر و حتی در دمای 15 درجه سانتی گراد نیز کمتر بود.
گیاهچه هایی که به مدت 2 ماه د دمای 6 درجه و سپس در دمای 15 درجه سانتی گراد نگهداری شدند گیاهانی تولید کردند که میزان آلودگی آنها 3/1 میزان آلودگی گیاهانی بود که در 23 درجه سانتی گراد رشد یافته بودند.
در مراحل آخری رشد گیاه میزبان، موقعی که میزان رشد خوشه افزایش می یابد کاهش دما ممکن است باعث کاهش رشد قارچ شود. این آزمایش ها نشان می دهد که چرا کشت دیرهنگام زمستانه و کشت زودهنگام بهاره ممکن است درصد آلودگی آشکار را کاهش دهد.

فاکتورهای کمک کننده به گسترش بیماری:  

1.
زمان گلدهی طولانی
2.درجه حرارت معتدل در زمان کاشت ( دمای مناسب جوانه زدن اسپور 18-20 درجه سانتی گراد )

کنترل و مبارزه:

1.ضدعفونی کردن بذر
الف) روش آب داغ، بی هوازی و روش های مشابه:
صد سال پیش سیاهک آشکار گندم به غیر از استفاده از بذر سالم قابل کنترل نبود، زمانی که استفاده از آب داغ برای ضدعفونی کردن آشکار جو و یولاف موثر شناخته شد این روش برای کنترل سیاهک آشکار گندم نیز به کار برده شد.
به دنبال آن، محققان جزئیات شرایط لازم به ویژه دما و مدت زمان نگهداری در آب داغ را بررسی کردند و همگی نظر دارند که دما باید کنترل شود. با وجود اینکه ضدعفونی کردن بذر با آب داغ در مقادیر زیاد مقدورات است استفاده ازین روش مشکل ایت و نیاز به کارشناسی دقیق دارد.
تلاش های دیگری که جهت کنترل سیاهک آشکار صورت گرفت شامل استفاده از آب گرم به تنهایی یا در ترکیب با اتانول یا قارچکشهای ضدعفونی کننده جیوه ای بودند.
در همان موقع ضدعفونی های غیر هوازی تکامل یافت. دراین روش بذر مرطوب شده به مدت یک هفته از هوا محروم نگه داشته می شدند. گیاه سوزی در همه روش ها وجود داشت، هر چند در روش آب گرم کمتر بود.
در روش ضدعفونی که " لوترا " ارایه کرد از خورشید به عنوان منبع گرمایی استفاده می شد. در این روش، بذر پس از خیساندن به مدت 4 ساعت در آب دارای دمای محیط در جلوی آفتاب به مدت 4 ساعت پخش می شد. اما کارایی این روش محدود بود، گرمادهی کوتاه مدت بذر برای کنترل قارچ هرگز جنبه عملی نداشت. امروزه تمام این روش ها بیشتر از نظر تاریخی جالب توجه هستند.

ب)ضدعفونی کردن با قارچکشها:
هر قارچکش موثر باید بتواند بدون ضرر رساندن به گیاه میزبان به میسیلیوم موجود در داخل جنین بذر یا گیاهچه برسد. کوشش های اولیه در کنترل شیمیایی مربوط به تحقیقاتی در ارتباط با آنتی بیوتیک ها بود که موفقیت آمیز نبودند. اما در سال 1966 مشتقات 4و1 اکساتین علیه سیاهک آشکار جو U. nuda  موثر گزارش شد و به دنبال آن علیه سیاهک آشکار گندم نیز موثر گزارش گردید. کشف این ترکیب ها در کنترل سیاهک های آشکار گندم و جو انقلابی محسوب می شد. این ترکیب ها سیستمیک هستند و از بافت گیاه جذب و به محلی که میسیلوم قارچ در آنجا مستقر است حمل می شوند، به هر صورت فرمولاسیون های خشک و مرطوب به کار برده می شوند و پخش شدنشان در میان نمونه بذر اهمیت دارد. این ترکیب ها در رطوبت خاک حل و در جنین بذر و گیاهچه نفوذ می یابند و پخش می شوند و در نتیجه در مراحل متابولیکی میسیلوم اختلال ایجاد می کنند. قارچکش هایی که علیه سیاهک آشکار موثر هستند شامل " کارباتین، کاربوکسین، بنومیل و ... هستند.
سمومی که برای ضدعفونی بذر استفاده می شود:

الف) سموم یک منظوره:

مانکوزب

ب) سموم دو منظوره:

سومی ایت
ویتاواکس
کاربندازیم
بایتان

سموم یک منظوره را برای کنترل سیاهک آشکار و سموم دو منظوره را برای کنترل سیاهک های آشکار و پنهان استفاده می شود.
که از سموم دو منظوره بیشتر از " ویتاواکس و کاربندازیم " استفاده می شود.
در ازای هر 500 کیلو بذر یک کیلو سموم قارچکش استفاده می شود که باید با بذر مخلوط شود.

2.بوجاری و و تمیز کردن:
در توده ای از بذر، دانه های کوچکتر بیشترین درصد آلودگی را نشان می دهند. بوجاری درست و دقیق تمام دانه های کوچک را حذف می کند و توده آلودگی کمتری خواهد داشت

3.کندن بوته های آلوده:
این روش به ویژه کرت هایی توصیه می شود که برای تکثیر بذر در نظر گرفته شده اند و گیاهچه های آلوده هر چند زودتر باید کنده شوند. این روش ممکن است در مناطقی عملی باشد که گندم در سطح محدود کشت می شود.

4.گواهی بذر:
در امر گواهی بذر درصد آلودگی گیاهان به سیاهک آشکار را در بازرسی مزارعی مشخص می کنند که جهت تولید بذر مادری در نظر گرفته شده اند. میزان آلودگی قابل تحمل بین 01/0 تا 05/0 درصد در گروه های مختلف بذری است.
برای اندزه گیری درصد آلودگی بذر توده ای از بذر آزمایش ارایه شده است. آزمایش مقدماتی بر پایه وزن مخصوص دانه های سالم و آلوده است. وقتی که دانه ها در مخلوط اتانول کلروفورم قرار داده شوند دانه های آلوده در قسمت بالایی محلول غوطه ور می شوند. آزمایش های دیگر شامل نحوه گل دهی دانه های کاملا آلوده یا نیمه آلوده است.
گواهی بذر در توده بذری با استفاده از آزمایش جنین یا طوقه و تعیین درصد آلودگی آن انجام می گیرد.
این روش های آزمایشگاهی در مورد ارقام حساس، درصد آلودگی گیاهان را در مزارعی که در شرایط طبیعی کشت شده اند پیش بینی می کند.آزمایش های متعدد دیگری برای رنگ آمیزی کل جنین و طوقه بکار گرفته می شود که در آن با تهیه برش های طولی، میسیلوم پاتوژن ردیابی می شود.
اگر آزمایش های رنگ آمیزی جنین و طوقه صحیح انجام شوند، قابل اعتماد هستند، اما انجام دادن آنها مشکل و پر هزینه است و نیاز به زمان بیشتری دارد. کار با NAOH  و فنول از نظر بهداشت و سلامت خوب نیست. به این دلیل است این آزمایش روش استاندارد برای تمام گروه های بذر مادری نیست و روش ساده ای برای شناسایی بذر هایی که افت محصول داشته باشد مورد نیاز است.


نتیجه گیری:

سیاهک اشکار عمداتا ًدر مناطق مرطوب ونسبتاً مرطوب شیوع دارد وبرای منطقه ما که خشک ونیمه خشک است خطر جدی محسوب نمی شود.
 چون قارچ عامل بیماری در پرکاریوت وداخل جنین بذر قراردارد ضد عفونی با سموم سیستمیک مانند ویتاواکس وکاربندازیم به نسبت 2در هزار توصیه می شود.


منابع:
1. سیاهکهای گندم مفاهیم کلی وروشهای مدیریت بیماری ترجمه مهوش بهروزین وهمکاران،انتشارات،نشر آموزش کشاورزی،1380
2. بیماریهای غلات(جو،گندم ،برنج)،محمود اخوت،دانشگاه تهران،1378
3. بیماریهای گیاهی،حسین صارمی
4. بیماریهای گیاهی،اکریوس جورج

/ 1 نظر / 94 بازدید
فولادی

خوب بود اگر حاوی عکس بود از این بهتر بود