بانک مقالات کشاورزی و باغبانی و گیاه پزشکی
بانک مقالات کشاورزی و باغبانی و گیاه پزشکی فارسی انگلیسی ترجمه
موضوعات مطالب
آمار و امكانات
:
:

دانلود ديكشنري كشاورزي مخصوص بابيلون

پشتیبانی سایت

 

لینک عضویت در کانال تلگرامی ما ضمنا برخی مقالات فقط در کانال ما موجود هستند حتما بازدید کنید.


پاییز  95  برشما عزیزان  تبریک و تهنیت باد



122_اصول و کاربرد کم آبیاری
ارسال شده توسط سیدمهدی شمس تاریخ ارسال : دوشنبه ۱۳٩۱/۳/۸

شناسایی و اهمیت کم آبیاری

-1 -1مقدمه

کم آبیاری یک راهکار (Strategy)  بهینه برای به عمل آوردن محصولات تحت  شرایط کمبود آب است که همراه با کاهش محصول در واحد سطح و افزایش آن با گسترش سطح می باشد. گرچه، راهکار بهینه از نقطه نظر زارع، کاربرد حجمی از آب آبیاری است که درآمد خالص او را به حداکثر می رساند و نه مقدار آبی که بیشترین محصول را تولید می کند. کم آبیاری راهکار بهینه سازی است که در آن آگاهانه به گیاهان اجازه داده می شود با دریافت آب کمتر از نیاز، محصول خود را کاهش دهند. هدف اصلی از اجرای کم آبیاری، همانا افزایش راندمان) بازده( کاربرد آب، چه از طریق کاهش میزان آب آبیاری در هر نوبت و یا حذف آبیاری هایی است که کمترین بازدهی را دارند . هرگاه منابع آب محدود بوده و یا هزینه های آب و آبیاری زیاد باشد، کارایی مصرف آب برای تو لید بیشترین محصول زیاد نخواهد بود . هنگامی که مشکلاتی از  نظر تأمین سرمایه، انرژی، نیروی کارگر ویا سایر منابع اساسی وجود داشته باشد ، یا هنگامی که هزینه های این گونه منابع زیاد باشد، اعمال کم آبیاری میتواند در افزایش عملکرد و سود مفید واقع شود. کم آبیاری میتواند برای گسترش سطح زیر کشت و به حداکثر رسانیدن و یا بهبود و تثبیت تولید محصولات یک منطقه نیز استفاده شود. قبل از پرداختن به تحلیل های ریاضی و  نمونه های عینی کم آبیاری، شرح مختصری از اهمیت، ضرورت و جایگاه کم آبیاری  درکشاورزی بیان می شود . (1)

2 -1  اهمیت و جایگاه کم آبیاری

در مناطقی که کشاورزان آب کمی در اختیار دارند تا با آن گیاهان را آبیاری کنند، میتوانند یکی از راه های زیر را انتخاب کنند ( 1 : سطح زیر کشت را کاهش دهند و آب را تا حد کافی و نیاز در اختیار گیاهان باقی مانده قرار دهند و یا (2 تمام سطح را زیر کشت ببرند ولی بخشی از نیاز آبی گیاهان ر ا برآورده کنند . راهکار دوم مرتبط با کم آبیاری است . گرچه کم آبیاری قرن هاست که در کشور ایران به صورت سنتی  توسط کشاورزان عمل می گردد و شاید در سایر کشورهای خشک و نیمه خشک نیز با آن به نحوی آشنا هستند ، اما این روش چنان تحولی را در اقتصاد آب در بخش  کشاورزی به همراه داشته و خواهد داشت که نیازمند تبیین مفاهیم و تحقیق پیرامون جنبه های علمی، عملی و کاربردی آن است . ضرورت اعمال کم آبیاری به نحوی احساس شده است که پیشنهاد طراحی آبیاری بر مبنای اطمینان 50 درصد آب موجود مورد تأیید و تصدیق قرار می گیرد. برخی از سیستم های) سامانه های ( نوین آبیاری که نیازمند تخصیص هزینه های کلان هستند با اعمال کم آبیاری سودآور، اقتصادی و به صرفه خواهند شد.  (1)

×××××××××××××××

نوع مقاله :  پروژه فارسی (جمع آوری)

مرتبط با : آبیاری - مدیریت آبیاری - خشکی

عنوان مقاله  :   اصول و کاربرد کم آبیاری

 مرجع مقاله :  پروژه لیسانس   - گرداوری : مهدی آسال

سال انتشار:  1388

تعداد صفحات : 76 صفحه

دانلود مقاله شماره 122  (5.000 تومان) به بخش راهنمای پرداخت مراجعه کنید

 


فصل 2

منابع آب، کمبود آب و کم آبیاری

در ابتدا نگاهی کلی خواهیم داشت به منابع آب کره زمین شامل  بارش، تبخیر، رواناب ها، آب های زیرزمینی و سدها. سپس مسئله کمبود آب به  اختصار بحث خواهد شد و برنامه ریزی آبیاری در صورت کمبود منابع آب تشریح می گردد. (1)

 1-2  نگاهی کلّی به منابع آب کره زمین

مقدار بارش روی کره زمین ) با سطح 1015 متر مربع (برابر  110000 کیلومتر مکعب در سال است که دو سوم آن تبخیر می شود و به اتمسفر بر می گردد و 4000 کیلومتر مکعب آن از طریق رودخانه ها و آ ب های زیرزمینی به دریاها و اقیانوس ها جریان پیدا می کند. سه چهارم رواناب ها به صورت سیل است. میزان آب تجدید پذیر سالیانه 14600 کیلومتر مکعب است. از این مقدار،     12500کیلومتر مکعب قابل دسترس برای آبیاری، صنایع و مصرف شهری است.  حدود 70000 کیلومتر مکعب در سال تبخیر از سطح زمین اتفاق می افتد. تقریبا 5ً %96/  آب در اقیانوس ها و دریاها، 53 /  % 2آب شیرین، 97/    % آب شور است.

در کشورهای در حال توسعه، 90 -95  درصد فاضلاب های شهری و%70 فاضلاب های صنعتی بدون تصفیه مناسب به رودخانه ها ریخته می شود که باعث آلودگی این منابع می گردد. از کل منابع آب شیرین 69/6  % به صورت یخچا ل ها و برف های دائمی ،30/1  %آب های زیرزمینی ،%0/29   دریاچه ها و باتلاق ها ،   6  0 0 / 0  %  در رودخانه ها است.   در در حال حاضر 3 / 2 میلیارد نفر از مردم ) حدود 38 % جمعیت جهان(  در  حوضه های آبخیزی زندگی می کنند که با تنش آبی مواجه اند وحدود 1/7میلیارد نفر در حوضه های با کمبود آب به سر می برند. در سال 2025 میلادی  1404) شمسی(  این ارقام به ترتیب 2/5و  2/4 میلیارد نفر خواهند بود . فقط   %2/5 کل آب های روی کره  زمین شیرین است و از این  مقدار فقط     / 5 0 درصد به صورت آب های سطحی و زیرزمینی در اختیار مردم است.  پیش بینی می شود میزان سطوح فاریاب 93 کشور بزرگ دنیا از 257 میلیون هکتار در سال 1999 به 341 میلیون هکتار در سال 2030 )  1409 شمسی) برسد، در حالی که  بایستی میزان استحصال آب آبیاری از 2128 به 2420 کیلومتر مکعب برسد. البته افزایش زمین های فاریاب به عوامل متعددی بستگی دارد و تحقق چنین هدفی ممکن است امکان پذیر نباشد. به نظر می رسد که در کشورهای در حال توسعه، افزایش تولید کشاورزی در آینده به صورت عملکرد بیشتر در واحد سطح، افزایش چند کشتی و کاهش دوره های آیش باشد چین، هند، عربستان سعودی، شمال آفریقا و آمریکا در حدود 160 میلیارد متر مکعب اضافه برداشت از آ ب های زیرزمینی دارند و چون به طور متوسط حدود 1000 متر مکعب آب برای تولید یک تن غلّه استفاده می شود، این مقدار اضافه برداشت معادل 160 میلیون تن غلّه است، که نصف غلّه تولیدی ایالات متحده آمریکاست. حدود 480 میلیون نفر از 6 میلیارد نفر جمعیت جهان با غلّ های تغذیه می شوند که با منابع آب غیرپایدار تولید می شود. (1)

2-2برنامه ریزی آبیاری تحت شرایط محدودیت منابع آب

 منابع آب شیرین و تجدید پذیر که مناسب آبیاری محصولات کشاورزی باشد در اکثر نقاط خشک و نیمه خشک جهان محدود است و این محدودیت با گذشت زمان و افزایش جمعیت رو به فزونی نهاده است. با وجود این، افزایش احتیاج به غذا و پوشاک در بسیاری از نقاط جهان باعث شده که  علی رغم کافی نبودن منابع آب، سطح مناطق فاریاب و یا کشت شده افزایش یابد. مدیریت و برنامه ریزی سیستم های آبیاری برای به حداکثر رسانیدن بهره وری در شرایط کمبود آب و عدم 7اطمینان از وجود 2آب، چالش اساسی و مهم در کشاورزی فاریاب است. این مسئله در بسیاری  از کشورها خودنمایی می کند. کمبود آب ممکن است فصلی، سالانه یا چند ساله باشد و افزایش مصارف متعدد غیر کشاورزی) نظیر صنعت، شرب و زیست محیطی( نیز بر تشدید بحران آب دامن می زند. مسائل کمبود آب در صورت عدم اطمینان از داشتن آن، شدیدتر می شود. اثرات کمبود آب را می توان با برنامه ریزی مدیریت کرد، مثلاً سطح زیر کشت را کاهش داد و یا آبیاری های غیر لازم را حذف کرد. اما در صورت عدم اطمینان از تأمین آب لازم، چنین مدیریتی کارساز نخواهد بود. طبعاً ساختن و یا توسعه تأسیسات ذخیره آب باعث کاهش ریسک عدم اطمینان و افزایش میزان آب در دسترس خواهد شد. (1)

آب عامل اساسی در توسعه پروژه های آبیاری است، گرچه ممکن است در نقاطی مسئله محدودیت زمین، نیروی کار و یا سرمایه مطرح باشد. مدیریت صحیح آب، کارآیی مصرف آب را به حداکثر می رساند. اگر آب با کیفیت خوب در دسترس نباشد، آب های با کیفیت بد و یا شور را نیز م یتوان برای کاشت گیاهان مقاوم استفاده کرد. برنامه ریزی در شرایط محدودیت آب و شوری ) یا کیفیت بد آب(  نیاز به راهکاری غیر از شرایط بدون محدودیت دارد. این محدودیت ها باعث می شوند مدیران و برنامه ریزان آبیاری چالش های متفاوتی داشته باشند. کم آبیاری با درجات مختلفی از موفقیت در مناطق متفاوت اعمال شده است. مثلاً گورانتیوار و اسمات اظهار داشته اند که کم آبیاری سبب افزایش  45-  30 درصدی در سطح زیر کشت و افزایش 20-40درصدی تولید محصول شده  است.  (1)

در صورتی که منابع آب کمیاب و یا محدود باشد، لازم است برای تخصیص بهینه آب به گیاهان به نوع گیاه، مرحله رشد و نوع خاک توجه شود. (1)

برای کم آبیاری باید تخمین های قابل اعتمادی از میزان رطوبت خاک، تنش رطوبتی گیاه و تابع تولید محصول داشت. (1)

1-2-2 مدیریت کم آبیاری

در جایی که منابع اساسی تولید مانند آب، سرمایه، انرژی و نیروی کار محدود باشد می توان از کم آبیاری استفاده کرد. در کم آبیاری، عامداً به گیاهان اجازه داده می شود تولید کمتری داشته باشند. هدف آبیار، افزایش کارآیی مصرف آب (WUE) از طریق کاهش میزان آب در هر آبیاری و یا تعداد آبیاری ها است.  آبیار، کار مشکلی  را در پیش رو دارد. او باید تصمیم بگیرد چه میزان کم آبیاری کند، چه سطحی از آب در خاک ایجاد شده است، چه موقع نگذارد کمبود آب اتفاق افتد و چه موقع آبیاری کند تا با کمترین هزینه بیشترین(WUE) حاصل شود. عدم اطمینان از این سیستم آبیاری از این حقیقت ناشی می شود که هزینه آب مصرفی و تابع تولید دقیقاً مشخص نیستند. چون اگر این موارد به دقت معلوم بودند، انتخاب سطح بهینه آبیاری کار بسیار ساد ه ای بود. تابع تولید از این جهت کاملاً معلوم نیست که تخمین میزان نفوذ عمقی، رواناب و تلفات تبخیر ) مخصوصاً وقتی تغییرات اقلیم، خاک و توپوگرافی وجود دارد( مشکل است. تمام این عدم اطمینا ن ها منتج به ریسک اقتصادی خواهند شد. استفاده از کم آبیاری نیاز به انتخاب گیاهان مقاوم به خشکی، سطوح شوری و قلیائیت کم، عملیات زراعی مناسب و خا کهای عمیق با ظرفیت نگهداری رطوبت زیاد دارد. گیاهان مقاوم به خشکی از طریق محدود کردن تلفات تعرق سعی در تطابق با تنش آبی دارند. گیاهان با ریشه بلند اجازه می دهند که کم آبی در آنها به تدریج اتفاق افتد، که در نتیجه تنش آبی کوتاه مدت نیز در مورد آنها قابل اجراست. خاک های عمیق با ظرفیت نگهداری رطوبت زیاد محیط بافری را ایجاد می کنند که در آن تنش خشکی به تدریج به وقوع می پیوندد.  (3)

کم آبیاری نیاز به تعدیل برخی عملیات زراعی دارد مانند: تراکم گیاهی کمتر، کاهش مصرف کود و مواد شیمیایی، تاریخ های کاشت انعطاف پذیر، انتخاب گیاهان با طول دوره رشد کوتاه تر و آیش زمین در صورت نیاز به ذخیره باران در خاک .  راهکارهای کم آبیاری شامل: اختصاص آب کمتر برای گیان مقاوم به خشکی، آبیاری گیاهان فقط در مراحل رشد بحرانی، کشت گیاهان به گون های که دوره های نیاز بحرانی آنها هم پوشانی داشته باشد و برنامه ریزی برای یک سا ل متوسط اقلیمی یا کمی مرطوب تر می شود. (3)

منابع :

(1  سپاسخواه علیرضا ،  توکلی  علیرضا ، موسوی فرهاد ، اصول و کاربرد کم آبیاری  ، 1385 ، تهران: کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران  

2) ابراهیمی پاک ، نوید ، بهینه سازی کم آبیاری براساس تابع مصرف آب – عملکرد محصول یونجه، 1379، شهرکرد

(3 افلاطونی ، محمد ، اثر کمبود آب روی عملکرد گندم و تعیین تابع تولید ،  1370، ارومیه

 (4توکلی ، علیرضا ، بهینه سازی کم آبیاری براساس توابع تولید و هزینه با هدف بهره برداری پایدار از منابع آب  کشاورزی ، 1375 ، تبریز

(5 روحانی، علی ، تعیین هیدر ومدول آبیاری و رسم منحنی و کاربرد آن جهت طراحی کانال های آبیاری ، 1378، کرمان

(6 خیرابی ، جواد ، دستورالعمل های کم آبیاری ، 1375، تهران: کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

 

7) Adary, A., Hachum, A., Oweis, T. and Pala, M . Wheat  Productivity under Supplemental Irrigation in Northern Iraq.2002. On-Farm Water Husbandry Research Report Series

 

8) Adeairan. J.A. and Banjorko, V.A. Response of maize to nitrogen.1995. phosphorous and potassium fertilizer in the Savana zones ofNigeria.

-- -